Dokładnie osiemdziesiąt lat temu, w dniu 15 marca 1946 roku, w Brnie w fabryce Zbrojovki przekazane zostały do klientów pierwsze trzy ciągniki. Pięć miesięcy później zarejestrowana została marka Zetor, której nazwa powstała z połączenia liter „Zet“ (od logotypu brneńskiej fabryki) z dwoma ostatnimi literami słowa „traktor”.
W latach świetności Zetor był jednym z największych producentów traktorów na świecie. W szczytowym momencie tj. pod koniec lat 70. produkował ponad 30 000 ciągników rocznie, zatrudniając 8500 osób. Pierwszym traktorem Zetora był Z 25 (26 KM), który powstał tuż po II wojnie światowej. Szybko zyskał popularność, bo już w 1947 roku sprzedał się w liczbie prawie 3500 sztuk. Jedna trzecia została wysłana za granicę – m.in. do Polski, Niemiec, Skandynawii, Holandii, Belgii, Danii i Irlandii.
Pod koniec 1947 roku powstał prototyp ciągnika Zetor Z 15, który w kolejnym roku wszedł do produkcji. Napędzał go jednocylindrowy silnik diesla, a skrzynia miała sześć biegów i pozwala poruszać się z prędkością do 22 km/h. Ten model był montowany tylko przez dwa lata i sprzedał się w liczbie 2215 sztuk.
W 1948 roku z myślą o polskim rynku Zetor opracował ciągnik 25 K. Różnica na tle modelu bazowego tj. Z 25 dotyczyła skrzyni biegów i tylnych kół, które umożliwiały pracę w uprawach rzędowych. W 1948 roku czeski producent pracował również nad projektem ciągnika Zetor 30, w którym zastosowany został układ bezpośredniego wtrysku paliwa oraz hydrauliczny podnośnik nowej konstrukcji. I choć ten model zdobył m.in. medal targów w Pradze w 1948 roku to jego produkcja została dosyć szybko wstrzymana, ze względu na zapotrzebowanie rynku na ciągniki większej mocy. W 1949 roku Zetor osiągnął pierwszy kamień milowy, bo wyprodukował 10 000 traktorów. Trzon sprzedaży stanowił wtedy model Zetor 25, który do 1951 roku sprzedał się w liczbie 8500 sztuk.
W latach 50. Zetor rozpoczął eksport traktorów do wielu krajów świata. Było to możliwe po tym jak firma przeniosła produkcję do nowego zakładu. Pokłosiem tych zmian było także utworzenie w 1954 roku bazy badawczo-rozwojowej, w której jako pierwszy opracowany został czterocylindrowy Zetor Super 35 o mocy 42 KM. W latach 1955–1960 wyprodukowano łącznie ok. 21 500 sztuk tego modelu. Kolejnym nowym traktorem Zetora był gąsienicowy Super P, który zadebiutował na rynku w 1956 roku i który powstał na bazie modelu Super 35. W porównaniu do modelu kołowego był niemal dwa razy cięższy. Do 1958 roku zbudowano 4200 takich maszyn. Warto dodać, że w tamtych latach w fabryce Zetora funkcjonowały dwie linie montażowe – na jednej powstawały silniki, a na drugiej był prowadzony montaż końcowy traktorów.
Na początku lat 60. Zetor wprowadził unifikację w produkcji ciągników, czyli możliwość stosowania identycznych części w różnych modelach, co znacznie uproszczało produkcję i serwis. Pierwszym zunifikowanym modelem z rodziny UR I był trzycylindrowy 33-konny Zetor 3011 nazywany Majorem, który był produkowany w latach 1960–1967. Oprócz tej maszyny rodzinę UR I stanowił 24-konny Zetor 2011 (1963–1967) oraz 42-konny Zetor 4011 (1962–1967). Ten pierwszy powstał w liczbie 7349 szt. i nie był eksportowany do Polski, ze względu na to, że w tamtych latach Ursus produkował modele C-325 i C-328 o podobnej mocy. Z ciągnikiem Zetor 4011 wiąże się inna historia. W 1964 roku czechosłowacki producent dostarczył do Ursusa dokumentację tego modelu, na bazie której opracowano Ursusa C-4011, którego produkcja wystartowała w Warszawie w 1965 roku. Warto dodać, że oprócz rodziny UR I konstruktorzy starali się udoskonalać produkowane modele. I tak w 1960 roku przerobili Zetora 35 Super tworząc nowy 50-konny model Super 50. Ten traktor był hitem eksportowym bowiem był wysyłany m.in. do Birmy, Ghany czy Iraku. Prze osiem lat produkcji powstało ponad 150 000 „pięćdziesiątek”.
W 1966 roku gama UR I została rozszerzona o najmocniejszy 52-konny model 5511. Oprócz nowego designu zastosowano w nim inny silnik, sztywną przednią oś o profilu U, hydrauliczne wspomaganie układu kierowniczego i nową deskę rozdzielczą. Opcjonalnie dostępna była do niego kabina zabezpieczająca operatora przed skutkami wywrócenia ciągnika. W kolejnych latach modernizacji poddano pozostałe traktory z gamy w efekcie czego powstały traktory Zetor 2511, Zetor 3511 i Zetor 4511. Łącznie sprzedano ich ponad 80 000 sztuk.
W ostatnich latach produkcja i sprzedaż Zetora systematycznie maleje. W 2024 roku w fabryce w Brnie powstało zaledwie 300 ciągników tej marki. Czeski producent zmuszony był ciąć koszty i optymalizować logistykę. W 2024 roku zwolniona została większość załogi, a produkcję ograniczono do jednej hali. Obecnie wyjeżdżają z niej traktory Major CL 80 (75 KM) oraz modele serii 6 (131–171 KM). Zetor zapowiada, że w tym roku chciałby rozszerzyć ofertę o ciągniki serii 5 w zakresie 100-130 KM, będące następcą serii Proxima. Za dwa lata powinny zadebiutować modele serii 7. Warto dodać, że Zetor produkuje ciągniki także w Indiach. Są to modele o mocy od 20 do 90 KM, niespełniające europejskich surowych norm czystości spalin. Przeznaczone są na rynek lokalny. Cześć jest eksportowana do Afryki i Ameryki Południowej.
W latach 60. Zetor zaczął mocno współpracować z Ursusem, co było pokłosiem otwarcia w sierpniu 1962 roku w Brnie Polsko-Czechosłowackiego Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Ciągników Rolniczych (PCOBRC). Pierwszym efektem wspólnej pracy inżynierów było opracowanie 80-konnych ciągników Crystal 8011 oraz Ursus C-385, które zaczęto produkować w 1969 roku i które dały początek zupełnie nowej serii UR II. Ich produkcja odbywała się na zasadzie kooperacji. Strona czechosłowacka dostarczała do Polski m.in. silniki i skrzynię biegów czy zbiornik paliwa, a strona polska wytwarzała i wysyłała do Czechosłowacji tylne mosty czy podnośniki hydrauliczne. Ciągniki Crystal 8011 zdobywały najwyższe laury na międzynarodowych wystawach rolniczych, w tym na prestiżowej SIMIE w Paryżu. Wyróżniono je m.in. za zastosowanie nowoczesnej jak na tamte lata kabiny. Kolejnym efektem pracy PCOBRC-u było powstanie w 1973 roku ciągników sześciocylindrowych tj. modeli Zetor 12011 z napęd na jedną oś i 12045 z napędem 4×4 oraz ich polskich odpowiedników – Ursusa 1201 oraz Ursusa 1204. W 1975 roku pojawiła się osiemdziesiątka z przednim napędem – modele Zetor 8045 i Ursus C-385A.
W 1972 roku Zetor wprowadził na rynek zmodernizowane ciągniki UR I – modele 4712, 5711 i 6711, których łącznie powstało niecałe 100 000 sztuk. W 1977 roku zastąpiły je modele 4911, 5911 i 6911, które oferowały lepszy komfort pracy dla operatora. W 1979 roku Zetor osiągnął rekordową w całej jej historii liczbę wyprodukowanych traktorów tj. 32 670 sztuk. Na początku lat osiemdziesiątych pojawiła się kolejna modernizacja UR I. Mowa o modelach 5045, 6045 i 7045, które oferowały wyższą moc i udoskonalaną skrzynię biegów o większym zakresie prędkości. W tym samym roku pojawił się w ramach UR II model 16045 Turbo dysponujący mocą 160 KM. W 1981 roku po wyprodukowaniu w Brnie około 44 000 ciągników Crystal ich produkcję przeniesiono do słowackich zakładów ZTS Martin, gdzie były wytwarzane pod nazwą ZTS i gdzie w następnych latach przeszły trzy kolejne modernizacje.
Po przeniesieniu produkcji Crystala na Słowację, traktory UR I stały się najważniejszą serią produkowaną przez Zetora. W 1984 roku wprowadzono ich nową generację obejmującą modele 5211 (50 KM), 6211 (60 KM) i 7211 (69 KM). Otrzymały one nowy silnik. Pojawiły się ciągniki z wąskim rozstawem kół przeznaczone do winnic oraz wersje z obniżonym środkiem ciężkości do pracy na wzniesieniach. Łącznie do 1992 roku powstało ponad 130 000 traktorów tej serii.
Na początku lat dziewięćdziesiątych Zetor rozwiązał problem braku mocniejszych mocowo ciągników. Opracowana bowiem została gama UR III obejmująca modele 7520/40 (75 KM), 8520/40 Turbo (85 KM) i 9520/40 Turbo (95 KM), które wprowadzono do produkcji w 1991 roku. Cztery lata później serię rozszerzono o traktory 10540 (105 KM) oraz 11540 (115 KM). Łącznie wszystkich tych maszyn powstało 11 163 sztuki. Wcześniej, bo w 1992 roku, pojawiła się nowa generacja UR I obejmująca modele o mocach od 59 do 84 KM (3320/40, 4320/40, 5320/40, 6320/40 i 7320/40 Turbo). W 1993 roku firma Zetor została sprywatyzowana.
W 1998 roku zadebiutowały na rynku pierwsze ciągniki serii Forterra, które były bezpośrednimi następcami modeli UR III. Różnica była taka, że produkowane były wyłącznie z napędem na cztery koła. Pierwsze Forterry miały stalową kanciastą maską, lekko opadającą ku przodowi, ale już w kolejnych generacjach maska otrzymała nowoczesny opływowy kształt. W 2001 roku Zetor wyprodukował 3500 ciągników, a w kolejnym roku – w którym właścicielem tego producenta został słowacki HTC holding – 4229 maszyn.
Od lat 2000 producenci traktorów zaczęli wprowadzać nowe modele pod dyktando zmieniających się norm emisji spalin. Tak było z Proximą, która zadebiutowała na rynku w 2004 roku zastępując serię Super i odziedziczając po niej skrzynię biegów, tylny most i kabinę. W 2007 roku gama została rozszerzona o Proximę Plus ze wzmocnioną przednią i tylną oś oraz nową skrzynią biegów 16/16 z rewersem i jednostopniowym wzmacniaczem momentu. Pod koniec 2008 roku rozpoczęła się produkcja Proximy Power, która z kolei otrzymała skrzynię Power Shuttle 24/24 z trzystopniowym wzmacniaczem momentu obrotowego oraz z rewersem do zmiany kierunku jazdy bez używania sprzęgła.
W 2012 roku Zetor wprowadził na rynek Forterrę HSX, której wyróżnikiem była synchronizowana skrzynia wyposażona w pięć przełożeń głównych, co w połączeniu z załączanymi elektrohydraulicznie 3 półbiegami i dwustopniowym wzmacniaczem momentu dawało w sumie po 30 biegi w obu kierunkach. W kolejnym roku czeski producent poszerzył ofertę o prosty technicznie traktor Major 80 dysponujący mocą 77 KM, a w 2014 roku zadebiutowała na rynku Forterra HD, która na tle produkowanych ciągników tej serii miała zwiększony rozstaw osi, resorowaną oś, amortyzowaną kabinę ze zredukowany do 76 dB poziomem hałasu. Kolejny rok przyniósł premierę ciągników Zetor Crystal z sześciocylindrowymi silnikami o mocach 144 i 163 KM.
Przez 80 lat Zetor wyprodukował 1,3 miliona ciągników, wysyłając je do ponad 130 krajów świata
Na wystawie Agritechnica 2017 w Hanowerze firma Zetor zaprezentowała ciągnik w nowej stylistyce, której twórcą było znane włoskie biuro projektowe Pininfarina. Nową maskę „przywdział” wtedy 75-konny Major HS. Docelowo w kolejnych ciągnikach czeskiego producenta zaczęto wprowadzać nowy design. Zetor zapowiada zorganizowanie w kwietniu br. na targach AgriShow w Brnie jubileuszu 80 lat marki, podczas którego zostaną zaprezentowane historyczne modele oraz najnowsze serii 6.
